اخبار > الإمامة و التبصرة من الحيرة



 

کد خبر:٤٠٥٤٧٦بازدید:107تاریخ درج:سه شنبه ١٦ بهمن ١٣٩٧

 الإمامة و التبصرة من الحيرة

منابع حدیثی

 

الإمامة و التبصرة من الحيرة

معرفى اجمالى:

« الإمامة و التبصرة من الحيرة» اثرى از ابو الحسن على بن الحسين بن بابويه القمى معروف به صدوق اول، كه به موضوع امامت به نحو عام و به موضوع غيبت امام مهدى عليه الصلاة و السلام به طور ويژه پرداخته است. البته مباحثى كه درباره امامت به نحو عام در اين اثر آمده مباحثى است كه با امر غيبت و شؤون آن مرتبط است نه مباحث اصل امامت. با پيچيدگى‏هاى خاصى كه داراست. از اين‏رو، روى سخن در اين اثر با كسانى است كه به« امامت» به‏عنوان اصلى از اصول مذهب باور دارند و ليكن در شخص هر امامى پس از امام ديگر با هم اختلاف نظر پيدا نموده‏اند.

اين معنا از عناوين ابواب كتاب به خوبى پيداست. خط سيرى كه در اين ابواب دنبال مى‏شود اتصال سلسله امامت از زمان حضرت آدم عليه السلام و خالى نبودن زمين از امام و حجت خدا( چه حاضر و چه غائب) و نيز انحصار امامت در خاندان محمد مصطفى صلى اللّه عليه و آله و سلّم حسب نصوص وارده مى‏باشد. مؤلف در ابواب 6 تا 17 كتاب حاضر به نقد ديدگاه‏هاى كسانى مى‏پردازد كه از امامت ائمه اثناعشر روى گردانده و به امامت كسانى ديگر از اين خاندان معتقد شده و يا اينكه در يكى از ايشان متوقف گشته‏اند. در برخى ديگر از ابواب كتاب با اعتقاد فرقه‏هايى از شيعه كه به انكار امامت برخى امامان دوازده‏گانه و يا شك در امامت ايشان گرديده و يا كسى را با امام در امر امامت شريك ساخته‏اند به معارضه و مبارزه پرداخته است.

اما در خصوص موضوع« غيبت» مؤلف كتاب دست به ابداع و نوآورى زده است‏چرا كه ميان روش اهل حديث كه تنها بر نصوص اعتماد مى‏ورزند و بين اسلوب اهل كلام كه به بحث آزاد رهاى از قيد و بند نصوص ملتزمند گرد آورده است. از اين‏رو وى در مقدمه كتاب تمام فروض و تشكيكات را به روش متكلمان مورد بررسى قرار داده سپس نتايج به دست آمده را براى رسيدن به محتواى نصوص به كار مى‏گيرد. از سويى چونان محدثى محض به بررسى حديث از جوانب مختلف پرداخته تا سرانجام به نتايج مورد نظر براساس تعبّد و انقياد به سنت شريف معصومان عليهم السلام دست يابد.

مع الأسف اثر حاضر دچار نقص و كاستى شده و بخشى كه مرتبط با موضوع بحث يعنى امام مهدى عليه السلام و غيبت ايشان است در دسترس نيست اما خوشبختانه آن مقدار كه از آن باقى مانده خط سير بحث را به نحو كلى براى ما ترسيم مى‏نمايد و هدف اصلى مؤلف را از نگارش آن بيان مى‏دارد. اين نقص و كاستى توسط محقق اثر، با توجه به همان سير بحث كه مؤلف ترسيم نموده است، جبران گرديده و ايشان در رابطه با موضوع اصلى كتاب مطالبى نگاشته‏اند.

اهميت كتاب‏

« الإمامة و التبصرة» از گنجينه‏هاى ارزشمندى است كه از هجوم حوادث و وقايع شكننده محفوظ مانده و به‏ويژه در موضوع غيبت قديمى‏ترين اثرى است كه در دسترس ما قرار دارد چرا كه مؤلف متوفاى سال 329 ق است و حال آنكه آثار مهم ديگرى كه در موضوع غيبت نگاشته شده و موجود است« إكمال الدين» شيخ صدوق متوفاى 381 ق،« الغيبة» نعمانى و نيز شيخ مفيد متوفاى 413 ق و همچنين« الغيبة» سيد مرتضى متوفاى 436 ق و شيخ طوسى متوفاى 460 ق مى‏باشد كه همگى بعد از عصر ابن بابويه به نگارش درآمده‏اند.

نكته ديگرى كه به اهميت اثر حاضر مى‏افزايد اشتمال آن بر رواياتى ناب و ارزشمند است كه در هيچ يك از آثار حديثى موجود اثرى از آنها به چشم نمى‏خورد.

اين كتاب از جهت ديگر نيز حائز اهميت است و آن اينكه على‏رغم نقص موجود در آن، كتاب مشتمل بر 87 حديث است كه اين احاديث مى‏توانند به عنوان اصل و منبع رواياتى كه در كتب متأخر درج شده در نظر گرفته شوند و ما از اين طريق بتوانيم بسيارى از تحريف‏ها و تصحيف‏ها را در روايات موجود در آثار متأخر تصحيح و اصلاح نماييم.

مباحث ارزشمندى كه مرحوم ابن بابويه در مقدمه كتاب با روشى مستحكم درباره موضوع غيبت بيان مى‏دارد، در شناخت ما نسبت به موضوع« غيبت» تأثيرى عميق نهاده است و اين موضوع اهميت اثر حاضر را مضاعف مى‏سازد.

به گفته پژوهشگر اثر حاضر، تا قبل از زمان علامه مجلسى، مؤلف بحار الانوار، اطلاعى از وجود چنين اثر ارزشمندى در دست نبود و علامه مجلسى اولين كسى بود كه از آن به عنوان مصادر بحار ياد كرد و نسخه‏اى قديمى از آن در اختيار داشت.

اما محقق به دو نسخه از اين اثر نفيس دست يافته است: 1- نسخه علامه مجلسى كه در رجب المرجب 1097 ق تحرير گشته است. اين نسخه در كتابخانه علامه سيد محمد على روضاتى اصفهانى موجود است.

2- نسخه‏اى كه محدث بزرگوار شيخ عبد اللّه بن نور اللّه البحراني ضمن يكى از مجلدات موسوعه« عوالم العلوم و المعارف» آورده است. بحرانى يادآور مى‏شود كه اين نسخه از روى نسخه‏اى كه به خط خود مصنف نگاشته شده اقتباس و به دقت با آن مقابله گرديده است. اين نسخه در مجموعه نسخ خطى كتابخانه آيت اللّه مرعشى نجفى قم نگهدارى مى‏شود.

نسخه اصلى كه اين دو نسخه از روى آن تهيه گرديده به خط حسين بن على بن الحسين الحميرى است كه در محرم الحرام سال 479 ه. ق كتابت شده است با اين تفاوت كه نسخه مجلسى ظاهرا بدون واسطه از نسخه حميرى نقل شده ولى نسخه« عوالم» با واسطه.

 

نسخه حاضر در برنامه با تحقيق و پژوهش آقاى سيد محمد رضا حسينى جلالى و مقدمه مفصل ايشان در قطع وزيرى با جلد گالينگور در 304 صفحه براى دومين‏بار در سال 1412 ه / 1992 م توسط« موسسه آل البيت لاحياء التراث» بيروت، منتشر شده است.

 

 

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج