اخبار > وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ



 

کد خبر:٤٠٥٦٦٨بازدید:94تاریخ درج:پنج شنبه ٢٥ بهمن ١٣٩٧

 وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ

تفسیر آیه

 

[سوره آل ‏عمران (3): آيات 169 تا 171]

وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ (169) فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلاَّ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ (170) يَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ وَ أَنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِينَ (171)

ترجمه:

169- (اى پيامبر) هرگز گمان مبر آنها كه در راه خدا كشته شده‏اند مردگانند، بلكه آنها زنده‏ اند و نزد پروردگارشان روزى داده مى ‏شوند.

170- آنها بخاطر نعمتهاى فراوانى كه خداوند از فضل خود به آنها بخشيده است خوشحالند و بخاطر كسانى كه (مجاهدانى كه) بعد از آنها به آنان ملحق نشدند (نيز) خوشوقتند (زيرا مقامات برجسته آنها را در آن جهان مى ‏بينند و مى‏دانند) كه نه ترسى بر آنها است و نه غمى خواهند داشت.

171- و (نيز) از نعمت خدا و فضل او (نسبت به خودشان خوشحال و مسرور مى‏شوند و (مى ‏بينند كه) خداوند پاداش مؤمنان را ضايع نمى‏ کند (نه پاداش شهيدان و نه پاداش مجاهدانى كه شهيد نشدند).

تفسير:

زندگان جاويد

بعضى از مفسران معتقدند كه آيات فوق در باره شهداى احد نازل شده و بعضى ديگر در باره شهداى بدر مي دانند، ولى حق اين است كه پيوند اين آيات با آيات گذشته نشان ميدهد، بعد از حادثه احد نازل شده است. اما مضمون و محتواى آيات‏ تعميم دارد و همه شهدا حتى شهداى بدر را كه چهارده نفر بودند شامل مى ‏شود و لذا در حديثى از امام باقر ع نقل شده كه فرمود: آيات در باره شهداى احد و بدر هر دو نازل شده است‏[1].

 

ابن مسعود از پيامبر اكرم ص نقل مي كند كه خداوند به ارواح شهيدان احد خطاب كرد و از آنها پرسيد: چه آرزويى داريد؟ آنها گفتند: پروردگارا! ما بالاتر از اين چه آرزويى مي توانيم داشته باشيم، كه غرق نعمتهاى جاويدان توايم و در سايه عرش تو مسكن داريم، تنها تقاضاى ما اين است كه بار ديگر بجهان برگرديم و مجددا در راه تو شهيد شويم، خداوند فرمود: فرمان تخلف ناپذير من اين است كه كسى دو باره به دنيا بازنگردد، عرض كردند: حالا كه چنين است تقاضاى ما اين است كه سلام ما را به پيامبر ص برسانى و به بازماندگانمان، حال ما را بگويى و از وضع ما به آنها بشارت دهى كه هيچگونه نگران نباشند در اين هنگام آيات فوق نازل شد.

بهر حال چنين بنظر مي رسد كه جمعى از افراد سست ايمان بعد از حادثه احد مى ‏نشستند و بر دوستان و بستگان خود كه در احد شهيد شده بودند، تاسف مى‏ خوردند كه چرا آنها مردند و نابود شدند، مخصوصا هنگامى كه به نعمتى مى ‏رسيدند و جاى آنها را خالى مي ديدند بيشتر ناراحت مى‏ شدند، با خود مى‏ گفتند ما اين چنين در ناز و نعمتيم اما برادران و فرزندان ما در قبرها خوابيده ‏اند و دستشان از همه جا كوتاه است.

اينگونه افكار و اين گونه سخنان علاوه بر اين كه نادرست بود و با واقعيت تطبيق نمى‏كرد، در تضعيف روحيه بازماندگان بى اثر نبود.

آيات فوق، خط بطلان بر اين گونه افكار كشيده و مقام، شامخ و بلند شهيدان را ياد كرده است و مى‏گويد:لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً، در اينجا روى سخن فقط به پيامبر ص است تا ديگران حساب خود را بكنند

______________________________
(1)- تفسير عياشى بنا به نقل تفسير نور الثقلين جلد اول صفحه 409.

مى ‏گويد: اى پيامبر! هرگز گمان مبر آنها كه در راه خدا كشته شدند مرده ‏اندبَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ‏: بلكه آنها زنده ‏اند و نزد پروردگارشان متنعمند.

 

منظور از حيات و زندگى در اينجا همان حيات و زندگى برزخى است كه ارواح در عالم پس از مرگ دارند، نه زندگى جسمانى و مادى، گرچه زندگى برزخى، اختصاصى به شهيدان ندارد، بسيارى ديگر از مردم نيز داراى حيات برزخى هستند[2] ولى از آنجا كه حيات شهيدان يك حيات فوق العاده عالى و آميخته با انواع نعمتهاى معنوى است- و بعلاوه موضوع سخن، در آيه آنها هستند- تنها نام از آنها برده شده است. آنها به قدرى غرق مواهب حيات معنوى هستند كه گويا زندگى ساير برزخيان در مقابل آنها چيزى نيست. سپس به گوشه‏اى از مزايا و بركات فراوان زندگى برزخى شهيدان اشاره كرده و مى ‏فرمايد:فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ‏: آنها به خاطر نعمتهاى فراوانى كه خداوند از فضل خود به آنها بخشيده است خوشحالند.

يكى ديگر از خوشحالى آنها بخاطر برادران مجاهد آنها است كه در ميدان جنگ شربت شهادت ننوشيده ‏اند و به آنها ملحق نشده ‏اند زيرا مقامات و پاداشهاى آنها را در آن جهان به خوبى مى ‏بينند و از اين رو مستبشر و شاد مى ‏شوند، همانطور كه قرآن مى‏ گويد:وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ‏[3].

و به دنبال آن مى‏ فرمايد:أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ‏، يعنى شهيدان احساس مى‏ كنند كه برادران مجاهد آنها، پس از مرگ، هيچ گونه اندوهى نسبت به آنچه در دنيا گذارده ‏اند ندارند و نه هيچ گونه ترسى از روز رستاخيز، و حوادث وحشتناك آن.

______________________________
(1)- به گفته بعضى از محققين: حيات برزخى براى دو دسته است نيكوكارانى كه در درجه عالى هستند و بدكارانى كه فوق العاده وضع بدى دارند.

(2)- استبشار به معنى خوشحال شدن بر اثر دريافت بشارت يا مشاهده نعمتى براى خود يا دوستان است و به معنى بشارت دادن نيست.

 

اين جمله، تفسير ديگرى هم ممكن است داشته باشد و آن اينكه شهيدان علاوه بر اين كه با مشاهده مقامات برادران مجاهدى كه به آنها ملحق نشده‏اند خوشحال مى‏شوند، خودشان هم هيچ گونه ترسى از آينده و غمى از گذشته ندارند[4].

 

يَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ‏ اين آيه در حقيقت تاكيد و توضيح بيشترى در باره بشارتهايى است كه شهيدان بعد از كشته شدن دريافت مى‏كنند آنها از دو جهت خوشحال و مسرور مى‏ شوند:

نخست از اين جهت كه نعمتهاى خداوند را دريافت مى‏ دارند، نه تنها نعمتهاى او بلكه فضل او كه همان افزايش و تكرار نعمت است نيز شامل حال آنها مى ‏شود.

ديگر اين كه آنها مى‏ بينند كه خدا پاداش مؤمنان را ضايع نمي كند، نه پاداش شهيدان و نه پاداش مجاهدان راستينى كه شربت شهادت ننوشيدند (وَ أَنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِينَ‏) در حقيقت آنچه را قبلا شنيده بودند در آنجا آشكار مى‏ بينند.

شاهدى بر بقاى روح‏

از جمله آيات قرآن كه با صراحت، دلالت بر بقاى روح دارد آيات فوق است كه در باره حيات شهيدان بعد از مرگ مى‏ باشد، و اينكه بعضى احتمال داده‏اند كه مراد از حيات، معنى مجازى آن است و منظور باقى ماندن آثار زحمات و نام و نشان آنها است، بسيار از معنى آيه دور است و با هيچ يك از جمله‏ هاى آيات فوق، اعم از روزى گرفتن شهيدان و سرور آنها از جهات مختلف، سازگار نمى ‏باشد بعلاوه آيات فوق، دليل روشنى بر مسئله برزخ و نعمت‏هاى برزخى است كه شرح آن در ذيل آيه شريفه‏وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى‏ يَوْمِ يُبْعَثُونَ‏ (سوره مؤمنون آيه 100)

______________________________
(1)- بعبارت ديگر طبق تفسير اول، ضميرهاى ‏أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ‏ به باقيماندگان در دنيا بر ميگردد و طبق تفسير دوم بخود شهيدان.

بخواست خدا خواهد آمد.

 

پاداش شهيدان‏

در باره اهميت مقام شهيدان، سخن بسيار گفته شده و هر قوم و ملتى براى شهداى خود احترام خاصى قائل است ولى بدون اغراق، آن احترامى كه اسلام براى شهداى راه خدا قائل شده است بى نظير است، روايت زير نمونه روشنى از احترامى است كه اسلام براى شهداء قائل شده و در پرتو همين تعليمات بود كه يك جمعيت محدود عقب افتاده آن چنان قدرت و نيرو گرفتند كه بزرگترين امپراطوريهاى جهان را به زانو در آوردند.

امام على بن موسى الرضا ع از امير مؤمنان على ع چنين نقل مي كند كه هنگامى كه حضرت، مشغول خطبه بود و مردم را تشويق به جهاد مي كرد، جوانى برخاست و عرض كرد: اى امير مؤمنان! فضيلت جنگجويان در راه خدا را براى من تشريح كن امام در پاسخ فرمود: من بر مركب پيغمبر ص و پشت سر آن حضرت سوار بودم و از غزوه ذات السلاسل برمى ‏گشتيم همين سؤالى را كه تو از من نمودى من از پيامبر ص كردم.

پيامبر ص فرمود: هنگامى كه جنگجويان، تصميم بر شركت در ميدان جهاد مي گيرند خداوند آزادى از آتش دوزخ را براى آنها مقرر مي دارد.

و هنگامى كه سلاح بر مي دارند و آماده ميدان ميشوند فرشتگان بوجود آنها افتخار مي كنند.

و هنگامى كه همسر و فرزند و بستگان آنها با آنها خداحافظى مي كنند، از گناهان خود خارج مى ‏شوند ... از اين موقع آنها هيچ كارى نمي كنند مگر اينكه پاداش آن، مضاعف مي گردد و در برابر هر روز پاداش عبادت هزار عابد براى آنها نوشته مي شود ...

و هنگامى كه با دشمنان روبرو مى‏ شوند، مردم جهان، نمي توانند ميزان ثواب آنها را درك كنند.

و هنگامى كه گام به ميدان براى نبرد بگذارند و نيزه‏ ها و تيرها رد و بدل شود، و جنگ تن بتن شروع گردد، فرشتگان با پر و بال خود اطراف آنها را مي گيرند و از خدا تقاضا مي كنند كه در ميدان، ثابت قدم باشند، در اين هنگام منادى صدا مي زند

الجنة تحت ظلال السيوف‏

 بهشت در سايه شمشيرها است، در اين هنگام ضربات دشمن بر پيكر شهيد، ساده ‏تر و گواراتر از نوشيدن آب خنك در روز گرم تابستان است.

و هنگامى كه شهيد از مركب فرو مى ‏غلطد، هنوز به زمين نرسيده، حوريان بهشتى به استقبال او مى ‏شتابند و نعمتهاى بزرگ معنوى و مادى كه خدا براى او فراهم ساخته است، براى او شرح مي دهند.

و هنگامى كه شهيد بروى زمين قرار ميگيرد، زمين مي گويد: آفرين بر روح پاكيزه‏اى كه از بدن پاكيزه پرواز مي كند، بشارت باد بر تو،

ان لك ما لا عين رأت و لا اذن سمعت و لا خطر على قلب بشر

نعمتهايى در انتظار تو است كه هيچ چشمى نديده و هيچ گوشى نشنيده و بر قلب هيچ انسانى خطور نكرده است و خداوند مى‏ فرمايد: من سرپرست بازماندگان اويم، هر كس آنها را خشنود كند مرا خشنود كرده است و هر كس آنها را بخشم آورد مرا بخشم آورده است ...[5]

______________________________
(1)- آنچه در بالا ذكر شد خلاصه روايتى است كه مفسر بزرگ اسلام مرحوم طبرسى در مجمع البيان ذيل آيه فوق نقل كرده است.

 

تفسير نمونه، ج‏3، ص: 174

 

 

 


[1] تفسير عياشى بنا به نقل تفسير نور الثقلين جلد اول صفحه 409.

[2] به گفته بعضى از محققين: حيات برزخى براى دو دسته است نيكوكارانى كه در درجه عالى هستند و بدكارانى كه فوق العاده وضع بدى دارند.

[3] استبشار به معنى خوشحال شدن بر اثر دريافت بشارت يا مشاهده نعمتى براى خود يا دوستان است و به معنى بشارت دادن نيست.

[4]بعبارت ديگر طبق تفسير اول، ضميرهاى أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ به باقيماندگان در دنيا بر ميگردد و طبق تفسير دوم بخود شهيدان.

[5] آنچه در بالا ذكر شد خلاصه روايتى است كه مفسر بزرگ اسلام مرحوم طبرسى در مجمع البيان ذيل آيه فوق نقل كرده است.

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج