اخبار > معرفی تفصیلی کتاب مسند الامام الرضا (علیه السلام)



 

کد خبر:٤٠١٦٦٨بازدید:571تاریخ درج:پنج شنبه ٢٨ تير ١٣٩٧

 معرفی تفصیلی کتاب مسند الامام الرضا (علیه السلام)

منابع حدیثی

 

معرفی تفصیلی کتاب مسند الامام الرضا (علیه السلام) - رضا استادى

مسند :

کلمه مُسنَد گاهى صفت حدیث قرار مى گیرد و گفته مى شود: حدیث مسند ...
و گاهى وصف و نام کتاب حدیث قرار مى گیرد و مثلاً گفته مى شود: مسند الامام الصادق علیه السلام، مسند زید، مسند شافعى و مسند احمدبن حنبل.
پیش از آن که در مورد این واژه و معنى اصطلاحى آن توضیحى داده شود، بد نیست یادآورى کنیم که گویا اساس این واژه در آغاز، از لسان خاندان وحى شنیده شده و به احتمال قوى، این اصطلاح از آن ریشه ناشى و میان محدّثان و دانشمندان علم درایة الحدیث رواج یافته است.

حدیث مسند :
اِسناد حدیث به گوینده اش، یعنى ذکر کردن سند آن، خواه سند حدیث یک نفر باشد و خواه بیشتر، و اگر سند حدیث کاملاً یاد شود آن حدیث مسند نامیده مى شود.
شیخ بهائى علیه الرحمة گوید :
... و سلسلة رواة الحدیث الى المعصوم سنده، و ان علمت سلسلته باجمعها فمسند. (الدرة العزیزة فی شرح الوجیزة ص15، چاپ سنگى) رشته اى که راویان حدیث را به معصوم ارتباط مى دهد، سند آن حدیث است، اگر همه آن رشته شناخته شده باشد، آن حدیث را مُسنَد گویند.
و در مقابلِ مُسند، به حدیثى که همه سلسله رُوات آن تا معصوم ذکر نشده باشد، مُرسَل گفته مى شود.
شیخ حسین، پدر شیخ بهائى گوید:
و بعض العامة یجعل المسند ما اتصل سنده الى النبى ّ صلّى الله علیه و آله وسلم عندنا یکون ما اتصل بالمعصوم. (وصول الاخیار،ص100) در نگاه برخى از اهل سنّت، حدیث مسند آن است که سندش به پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) برسد، امّا از دیدگاه ما آن است که به یکى از معصومین(علیهم السلام) ختم شود.
و وجه این اختلاف نظر روشن است، زیرا شیعه، فاطمه زهرا (سلام الله علیها) و دوازده امام (علیهم السلام) را مانند پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)، معصوم و گفتار و کردار و تقریر آنان را حجّت مى داند و لازم نمى بیند که ایشان گفتار خود را با ذکر سند به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) اِسناد دهند.
امّا اهل تسنّن چون گفتار و کردار و تقریر فاطمه زهرا (سلام الله علیها) و امامان (علیهم السلام) را حجّت نمى دانند، مى گویند باید به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) اِسناد داده شود و اگر سند خود را تا رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) یاد نکنند، حدیثشان مرسَل خواهد بود.
البته این که گفته شد که اگر سلسله سند حدیث تا معصوم یاد نشود آن حدیث مُرسَل خواهد بود، مبتنى بر این است که گفتار غیرمعصوم حدیث نامیده نشود، امّا بنا بر این که حدیث شامل گفتار غیرمعصوم هم بشود، باید گفت: اگر سلسله سند حدیث تا گوینده اصلى آن (چه معصوم باشد چه غیرمعصوم) کاملاً یاد شود، آن حدیث مسند و در غیر این صورت، مرسَل خواهد بود.
بنابراین، احادیث مرویّه از امامان شیعه، گرچه به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) اِسناد داده نشود، به شرط این که سلسله سند آن تا خود امامان به طور کامل یاد شده باشد، به عقیده اهل تسنن هم مُسنَد نامیده مى شود. چنان که احادیث مرویّه از اصحاب پیامبر و دیگران هم اگر سلسله سند آن تا خود آن ها یاد شده باشد، مسند به حساب مى آید.

کتاب مسند
اصطلاح اول :
هر کتاب حدیث که فقط شامل احادیث مرویّه از یکى از صحابه پیامبر باشد و یا اگر احادیث چند نفر از صحابه در آن جمع آورى شده و احادیث هر یک از آن ها جداگانه در یک باب قرار داده شده باشد، مسند نامیده مى شود. در این اصطلاح، گاهى مسند به خود آن صحابى یا چند نفر صحابى نسبت داده مى شود و مثلاً گفته مى شود مسند ابى بکر، مسند ابى هریره، مسند العشرة و گاهى به گردآورنده آن احادیث نسبت داده مى شود، مانند مسند احمدبن حنبل.

اصطلاح دوم :
هر کتاب حدیث که فقط شامل احادیث مرویّه از یکى از معصومین باشد نیز مسند نامیده مى شود مانند مسند الرسول الاعظم (صلی الله علیه و آله و سلم)، مسند فاطمة (سلام الله علیها)، مسند الامام الحسین (علیه السلام).

اصطلاح سوم :
هر کتاب حدیثى که فقط شامل احادیث مرویّه از یکى از راویان باشد، خواه آن راوى از اصحاب پیامبر باشد و یا از اصحاب امامان معصوم، آن کتاب نیز مسند نامیده مى شود مانند مسند عبدالعظیم حسنى، مسند هشام بن الحکم.
در این اصطلاح هم گاهى کتاب به خود راوى و گاهى به گردآورنده روایات او نسبت داده مى شود.

سؤال: آیا در کتابهاى مسند لازم است که سند حدیث تا رسول خدا ذکر شده باشد؟
پاسخ: به نظر اهل تسنن که سخن هیچ کس، جز رسول خدا را حجّت نمى دانند، باید حدیثهاى کتاب هاى مسند به رسول خدا اِسناد داده شده باشد، اعمّ از این که سند به طور کامل ذکر شده باشد یا به طور ناقص و مُرسَل.
امّا به نظر شیعه که سخن فاطمه زهرا و ائمه هدى (علیهم السلام) را همانند سخن رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) حجّت مى دانند لازم نیست که احادیث کتاب هاى مسند به رسول خدا اِسناد داده شده باشد، بلکه به هر یک از چهارده معصوم که اِسناد داده شده باشد، کافى است.
بنابراین، اگر یک مؤلّف شیعى بخواهد مسند الامام الصادق (علیه السلام) را تألیف کند، کلّ روایات مرویّه از آن حضرت را گردآورى مى کند، امّا اگر مؤلف از اهل سنّت باشد، فقط روایاتى را جمع آورى مى کند که توسط حضرت صادق علیه السلام از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده باشد.

مروری سریع بر کتاب مسند الامام الرضا علیه السلام :
شیخ عزیز اللّه عطاردى در این اثر، آنچه را که از امام هشتم على بن موسى الرضا علیه السلام در کتب مختلف توسط ائمه حدیث و قدماى اصحاب امامیه نقل و روایت شده گردآورى کرده است. از این رو کتاب چون دیگر کتب حدیثى مشتمل بر احادیث ثقه، صحیح، حسن، ضعیف و متروک بود که تشخیص هر یک بر عهده اهل فن یعنى فقها و اصحاب جرح و تعدیل مى باشد.
مؤلف محترم بعد از ذکر مقدمه اى در لزوم پیروى از روش اهل بیت علیهم السّلام و اشاره به فضیلت علم حدیث و یادآورى تاریخچه تدوین حدیث در مذهب اهل بیت علیهم السلام، اجازاتى را که از مشایخ خویش در نقل روایات این کتاب کسب کرده است یادآور مى شود.
سپس ابوابى را به ذکر زمان تولد و القاب و نیز احوال مادر گرامى ایشان، امامت ایشان، سیره عملى و مکارم اخلاقى، جریان سفر ایشان از مدینه به خراسان و وقایعى که در این فاصله براى ایشان روى داد، فضیلت زیارت آن حضرت، نام فرزندان و برادران و خاندان و اصحاب آن امام، کراماتى که در مرقد منور ایشان ظهور یافته و نیز مدایح و مراثى و غیره، اختصاص داده است.
از آن پس وارد روایات شده و هر دسته از روایات را ذیل یک کتاب جاى داده است:
کتاب العقل و العلم، کتاب التوحید، کتاب النبوة، کتاب الامامة و مناقب الائمة (ع)، کتاب الایمان و الکفر، کتاب الآداب و المواعظ، کتاب تفسیر القرآن، کتاب الدعاء، کتاب الاحتجاجات، کتاب الطهارة، کتاب الصلاة، کتاب الصوم، کتاب الزکاة... کتاب الرجال و التاریخ. هر یک از این کتاب ها خود مشتمل بر ابواب مختلف است.
در پایان مؤلف کتاب الرواة عن الرضا علیه السّلام را آورده که در آن اسامى افرادى را که از آن امام روایات این مجموعه را نقل کرده اند، یادآور شده است. این اسامى بر طبق حروف الفبا مرتب گشته تا کار را بر خواننده آسان گرداند. در این کتاب نام 313 راوى ذکر شده است.

شرح تفصیلی :
مسند الامام الرضا علیه السلام
این کتاب شامل شرح حال حضرت رضا علیه السلام و حدود 2430 حدیث رضوى است که در 32 بخش به شرح زیر دسته بندى شده است:
ـ کتاب عقل 19 حدیث
ـ کتاب توحید 72 حدیث
ـ کتاب نبوت 66 حدیث
ـ کتاب امامت 492 حدیث
ـ کتاب اَیمان و کفر 145 حدیث
ـ کتاب آداب و مواعظ 61 حدیث
ـ کتاب تفسیر قرآن 209 حدیث
ـ کتاب دعا 102 حدیث
ـ کتاب احتجاجات 16 حدیث
ـ کتاب طهارت 75 حدیث
ـ کتاب صلاة 130 حدیث
ـ کتاب صوم 57 حدیث
ـ کتاب زکات 34 حدیث
ـ کتاب حج 81 حدیث
ـ کتاب زیارات 49 حدیث
ـ کتاب نکاح 118 حدیث
ـ کتاب طلاق 44 حدیث
ـ کتاب معیشت 59 حدیث
ـ کتاب صید و ذباحه 20 حدیث
ـ کتاب اطعمه 131 حدیث
ـ کتاب اشربه 45 حدیث
ـ کتاب تجمل 82 حدیث
ـ کتاب جهاد 12 حدیث
ـ کتاب حدود 14 حدیث
ـ کتاب دیات 11 حدیث
ـ کتاب قضا و شهادات 14 حدیث
ـ کتاب اَیمان و نذور 6 حدیث
ـ کتاب وصایا 17 حدیث
ـ کتاب جنائز 26 حدیث
ـ کتاب مواریث 13 حدیث
ـ کتاب رجال 97 حدیث
ـ کتاب نوادر (متفرقات) 115 حدیث

مصادر احادیث مسند الامام الرضا علیه السلام
احادیث کتاب مسند الامام الرضا علیه السلام از کتابهاى زیر استخراج شده است:
1 ـ مهج الدعوات ابن طاووس
2 ـ مزار کبیر ابن مشهدى، مخطوط
3 ـ فلاح السائل ابن طاووس
4 ـ تفسیر على بن ابراهیم قمى
5 ـ فضائل الشیعة صدوق
6 ـ مجموعه ورّام بن ابى فراس
7 ـ حلیة الاولیاء ابونعیم اصفهانى
8 ـ کنز الفوائد کراجکى
9 ـ الامامة و التبصرة على بن بابویه قمى
10 ـ کشف الغمة اربلى
11 ـ صفات الشیعة صدوق
12 ـ اثبات الوصیة مسعودى
13 ـ ارشاد شیخ مفید
14 ـ فرج المهموم ابن طاووس
15 ـ جامع الاخبار (سده هفتم)
16 ـ احتجاج شیخ طبرسى
17 ـ قصص الانبیاء راوندى
18 ـ مناقب خوارزمى
19 ـ خرائج راوندى
20 ـ توحید صدوق
21 ـ امالى شیخ مفید
22 ـ امالى شیخ صدوق
23 ـ مصباح المتهجد شیخ طوسى
24 ـ اقبال ابن طاووس
25 ـ کامل الزیارات ابن قولویه
26 ـ دعوات راوندى
27 ـ ثواب الاعمال صدوق
28 ـ محاسن برقى
29 ـ من لا یحضره الفقیه صدوق
30 ـ غیبت شیخ طوسى
31 ـ اختصاص شیخ مفید
32 ـ تفسیر عیاشى
33 ـ رجال کشّى
34 ـ کافى شیخ کلینى
35 ـ قرب الاسناد حمیرى
36 ـ بصائر الدرجات صفار
37 ـ کمال الدین شیخ صدوق
38 ـ استبصار شیخ طوسى
39 ـ تهذیب شیخ طوسى
40 ـ معانى الاخبار شیخ صدوق
41 ـ خصال شیخ صدوق
42 ـ امالى شیخ صدوق
43 ـ مکارم الاخلاق طبرسى
44 ـ تحف العقول ابن شعبة
45 ـ مناقب ابن شهرآشوب
46 ـ بشارة المصطفى طبرى
47 ـ علل الشرایع شیخ صدوق
48 ـ بحار الانوار علامه مجلسى
49 ـ مستدرک الوسائل حاجى نورى
50 ـ عیون اخبار الرضا شیخ صدوق
51 ـ تفسیر برهان بحرانى
52 ـ نهایة الارب قلقشندى
53 ـ تاریخ بغداد خطیب
54 ـ اخبار اصفهان ابونعیم اصفهانى
55 ـ الثاقب فى المناقب، مخطوط
56 ـ موالید الائمة، جهضمى
... و چند کتاب دیگر که باواسطه از آن ها نقل شده است.
از این که تعدادى از کتاب هاى حدیثى از جمله رسالة (صحیفة الرضا) در فهرست مصادر (مسند الامام الرضا) دیده نمى شود، مى توان حدس زد که گر چه مؤلف این کتاب در جمع آورى احادیث رضوى رنج و زحمت فراوانى را تحمل کرده، این کتاب، جامع جمیع احادیث رضوى موجود در مصادر حدیثى نیست، بلکه شامل بخش عمده و اعظم آن است. مثلاً احادیثى در کتاب تهذیب شیخ طوسى و امثال آن آمده است که در کتاب مسند الامام الرضا دیده نمى شود.

درجه اعتبار احادیث کتاب مسند الامام الرضا علیه السلام :
مؤلف در آغاز کتاب گوید: کتاب مسند الامام الرضا علیه السلام مانند سایر کتب حدیث، شامل حدیث هاى صحیح، موثق، حسن، ضعیف و متروک است. پس براى روشن شدن وضع هر حدیث آن باید سند و سایر قرائن، مورد بررسى و ملاحظه قرار گیرد. قسمت زیادى از این احادیث نیز، مرسله است، یعنى یا اصلاً سند آن در مصدر اصلى ذکر نشده و یا اگر ذکر شده، تمام سلسله آن نیامده است.

طبقات رجال شیعه :
راویان احادیث به حسب نقل و روایت از یکدیگر به چند طبقه تقسیم مى شوند:
• طبقه اوّل: اصحاب رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) که بدون واسطه از آن حصزت روایت مى کنند.
• طبقه دوم: تابعین که از صحابه رسول خد(صلی الله علیه و آله و سلم) بدون واسطه و از خود آن حضرت با یک واسطه نقل مى کنند.
• طبقه سوم: تابعین تابعین که غالباً از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) با دو واسطه روایت مى کنند، مانند اصحاب امام سجاد علیه السلام.
• طبقه چهارم:اصحاب حضرت باقر علیه السلام هستند که اگر روایتى از رسول خد(صلی الله علیه و آله و سلم) نقل مى کنند، غالباً با سه واسطه است.
• طبقه پنجم: اصحاب حضرت صادق(علیه السلام) و حضرت کاظم(علیه السلام) هستند که غالباً از تلامذه اصحاب حضرت باقر(علیه السلام) مى باشند.
• طبقه ششم: اصحاب حضرت رضا (علیه السلام) مى باشند.
• طبقه هفتم: شاگردان اصحاب حضرت رضا (علیه السلام) هستند و به همین ترتیب، تا زمان ما که طبقه سى و ششم هستیم، یعنى اگر روایتى از حضرت رضا (علیه السلام) نقل کنیم، غالبا با بیست و نه واسطه خواهد بود.
البته، ممکن است برخى از روات از دو طبقه و یا احیاناً سه طبقه محسوب شوند و مثلاً هم از اصحاب حضرت صادق و حضرت کاظم باشند و هم از اصحاب حضرت رضا (علیهم السلام)
اهل دقت از محدثان و فقها با در نظر گرفتن این طبقات مى توانند در مورد روایاتى که سند دارد، تشخیص دهند که آیا همه سند یاد شده و یا مثلاُ یکى دو نفر آن، حذف گردیده و روایت مرسله است.
با مراجعه به مجموع آن قسمت از روایات کتاب مسند الامام الرضا علیه السلام که تمام سلسله سند آن ها یاد شده و یا اگر مرسله است، راوى از حضرت رضا علیه السلام در آن یاد شده است، مى توانیم با اکثر راویان از حضرت رضا علیه السلام که از طبقه ششم رجال شیعه محسوب مى شوند، آشنا شویم.
مؤلف این کتاب گرانقدر فهرستى به ترتیب الفبا، تنظیم کرده و در آن نام 312 نفر از کسانى را که بدون واسطه از امام رضا علیه السلام روایت کرده اند و در مسند الامام الرضا روایاتشان آمده، نام برده است.
در کتاب رجال شیخ طوسى حدود 320 نفر از اصحاب حضرت رضا علیه السلام یاد شده است که عده اى از آن ها در فهرست بالا دیده نمى شوند.
براى استقصاى اصحاب آن حضرت لازم است کتاب معجم رجال الحدیث و رجال مامقانى با دقت بررسى و نام آنان استخراج گردد. ما در کتاب معجم رجال الحدیث به نام هایى برخورده ایم که نه در رجال شیخ طوسى آمده است و نه در فهرست راویان مسند الامام الرضا علیه السلام.

برگرفته از: مجموعه آثار نخستین کنگره جهانى امام رضا علیه السلام

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج